Contaminanten

Contaminanten daarentegen zijn stoffen die niet opzettelijk aan voedingsmiddelen zijn toegevoegd maar daarin wel aanwezig zijn maar veelal uit het milieu hierin terecht komen. . Een klassiek voorbeeld zijn dioxines van afvalverbrandingsinstallaties. Zij worden via het gras door de koeien en scharrelkippen opgenomen en komen langs deze weg in de melk en de eieren terecht.

Gewasbeschermingsmiddelen

Gewasbescherming, onder een of andere vorm, is veelal nodig omdat landbouwgewassen zich in een vreemd en vijandig milieu bevinden en moeten concurreren met de inheemse flora en fauna. Landbouwgewassen zijn door de eeuwen heen door de mens geselecteerd op specifieke eigenschappen en kunnen in de omgeving waarin zij groeien niet altijd zonder bescherming tegen vijandige invloeden.

Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en hun residuele overdracht naar de geoogste producten wordt bij wet streng geregeld. Ook uit puur economische motieven wordt het gebruik van veelal dure gewasbeschermingsmiddelen tot een minimum beperkt. Moderne middelen en nieuwe toepassingstechnieken zoals gerichte behandeling direct in de rijen en zaadbehandeling hebben bovendien de gebruikte hoeveelheden actieve bestanddelen sterk kunnen terugschroeven wat zowel het milieu als de volksgezondheid ten goede komt.

Meer dan 75% van ons voedsel wordt onder bereide vorm gegeten. Het overige ondergaat minstens een eerste behandeling zoals wassen. Uit een totaal-dieetonderzoek aan de Gentse Universiteit (Dejonckheere e.a. 1996) is gebleken dat de overgrote meerderheid van de onderzochte monsters (94,7%) geen aantoonbare residu's of geen residu's van gewasbeschermingsmiddelen boven de wettelijk toegelaten tolerantiegrens bevatten. Recenter onderzoek bevestigt deze resultaten. Bladgroenten vormden momenteel nog het grootste probleem. De studie toonde echter ook aan dat tijdens de bereiding van ons voedsel het aanwezige residugehalte nog aanzienlijk daalt door spoelen, koken, blancheren of andere keukenbereidingen waardoor de veiligheid bijkomend kan worden verzekerd.

Dierengeneesmiddelen

Ook in de dierlijke productie wordt gebruik gemaakt van beschermingsmiddelen, m.a.w. geneesmiddelen voor veterinair gebruik. De antibiotica vertegenwoordigen een belangrijke groep.

Enkel toegestane geneesmiddelen mogen worden gebruikt. De toelating wordt in EU verstrekt nadat de veiligheid van de substanties grondig door het Europees Bureau voor geneesmiddelenbeoordeling geëvalueerd werd.
De toelating gebeurt voor elk type dier afzonderlijk; runderen, varkens, gevogelte, vissen… Een antibioticum dat bijvoorbeeld voor varkens toegestaan is, moet een aparte toelating krijgen alvorens het mag dienen voor bv. gevogelte.
Bij de toelating horen Maximale Residugehaltes (MRG's). Enkel dierengeneesmiddelen waarvoor een dergelijke MRG-waarde geldt, mogen worden gebruikt.
Deze worden vastgelegd voor vlees en organen (lever, nieren) maar ook voor eieren, melk en honing. Voedingsmiddelen met residu's boven deze grenswaarde mogen niet in de handel komen.

Het voorschrijven, toedienen en verschaffen van dierengeneesmiddelen behoort tot de verantwoordelijkheid van de dierenarts. Hierbij is een goed beheer van de geneesmiddelenvoorraad en het geneesmiddelenregister op de veeteeltbedrijven onontbeerlijk. De verantwoordelijke van de dieren dient de gebruiksvoorwaarden op de bijsluiter omtrent de posologie (dosering) en de wachttijden te respecteren. De wachttijd is de tijd tussen de laatste toediening van het geneesmiddel en het slachten of het in de handel brengen van producten van dierlijke oorsprong (melk, eieren) opdat het residugehalte in deze producten lager zou zijn dan de vastgestelde MRG-waarde. In de correcte toepassing van dierengeneesmiddelen is de inbreng van de dierenarts r dus bijzonder groot maar dit mag de de kweker/producent niet van zijn verantwoordelijkheden ontslaan. Voorzien wordt dat in de toekomst beiden een geneesmiddelenregister zullen moeten bijhouden.

Controle op contaminanten

België heeft met de ervaring van de dioxine- en PCB-crisis een controleprogramma opgezet dat de hele voedselketen controleert op contaminanten waarbij de klemtoont ligt op het vroegtijdig opsporen van problemen. Dit controleprogramma kreeg de naam Contaminant Surveillance Monitoringsystem of kortweg CONSUM en is opgebouwd uit volgende onderdelen:

een permanente controle van de kritieke grondstoffen voor veevoederproductie
steekproefsgewijze controle en verplichte traceerbaarheid (Met traceerbaarheid bedoelt men dat de herkomst van de producten gekend moet zijn) van de productie van mengvoeders
steekproefsgewijze of gerichte controle op landbouwbedrijven en invoering van een C-statuut (Dit is een statuut of code die de bedrijven waar een besmetting vastgesteld is krijgen) wanneer contaminatie wordt gevonden
een steekproefsgewijze controle op contaminanten op niveau van de distributiesector
invoering van een globaal systeem van traceerbaarheid in de voedingsindustrie
opmaak en uitvoering van draaiboek (dit is in feite een uitgeschreven handleiding van maatregelen en acties die uitgevoerd moeten worden na de vaststelling van een besmetting) bij vaststelling van een besmetting (noodplan)

Niet enkel CONSUM waakt. Ook de nationale als de Europese overheid hebben monitoringprogramma's lopen en er zijn procedures ingesteld voor 'snelle waarschuwing', dat zijn gele en rode knipperlichten, in geval er zich problemen voordoen.

Veilig, veiliger, veiligst

Zowel additieven, gewasbeschermingsmiddelen als veterinaire middelen zijn onderworpen aan een strikte regelgeving. Ze worden zorgvuldig getest alvorens ze voor registratie en gebruik in aanmerking komen. Naarmate de wetenschap vordert wordt voortduren nieuwe kennis vergaard waardoor de zienswijze inzake registratie en gebruik van bepaalde producten kan bijgestuurd worden.



	Situering - Veranderende voedingspatronen De boerderij, het begin van de voedselketen Situering-Oosprong van het voedsel Rol van de landbouw Landbouw en veiligheid Landbouw en kwaliteit van het voedsel Landbouw en milieu Landbouw en technologie De voedingsindustrie Situering - Waarom bewerken we voedsel ? Rol van de voedingsindustrie Voedingsindustrie en veiligheid en kwaliteit Voedingsindustrie en milieu Voedingsindustrie en techniek Enkele kerncijfers in verband met de voedingsindustrie Productie en omzet Investeringen Prijsevolutie en rendabiliteit Tewerkstelling Buitenlandse handel Kerncijfers De distributie Situering Distributie en veiligheid De Consument Situering - voedingspatronen nu De rol van de consument bij de veiligheidsmaatregelen Transport en stockage Rol van transport en stockage Transport, stockage en veiligheid



	Voedselveiligheid Wat verstaan we onder voedselveiligheid? Voedselveiligheid: een gedeelde verantwoordelijkheid Landbouw en voedselveiligheid Landbouw en voedselveiligheid Voedingsindustrie en voedselveiligheid Inleiding Biologische voedselveiligheid Chemische voedselveiligheid Additieven Contaminanten Fysische voedselveiligheid Waarom verwerken we voedsel Verpakking beschermt onze voedingsmiddelen Controle inzake voedselveiligheid Wie controleert wat? Consum Distributie en voedselveiligheid Distributie en voedselveiligheid De rol van de consument bij voedselveiligheid De rol van de consument bij voedselveiligheid



	Inleiding Voeding en gezondheid Bron van energie en voedingsstoffen Voeding als bron van energie en voedingsstoffen Energie Koolhydraten Vetten Eiwitten Water Alcohol Vitamines Mineralen Bioactieve stoffen Voedingsmiddelen op maat Voedingsaanbevelingen 10 tips voor een gezonde levenswijze Sociale en culturele rol van voeding Sociale en culturele rol van voeding Voedingsgewoonten en levensstijl Voedingsgewoonten en levensstijl Voedings- en beschavingsziektes Obesitas Cardiovasculaire aandoeningen Kanker Diabetes Osteoporose Voedsel intolerantie en allergie Voeding en informatie Voeding en informatie Etikettering Voedingsmiddelentabellen Brochures Campagnes - Projecten Onderwijs en opvoeding



	Eet veilig Test uw kennis



	De Belgische overheid Internationale en Europese organisaties Organisaties met expertise over voeding en gezondheid Consumentenverenigingen Promotie - Voorlichting Beroepsverenigingen Informatie over specifieke onderwerpen Voedingswetgeving Biotechnologie en voeding Dioxines BSE Bio Functionele voedingsmiddelen Allergiën Verpakkingen Voedselveiligheid Nutritie Gezondheid



	Inleiding Kwaliteitsborging in de voedingsindustrie Preventieve beheersing van de risico’s Inleiding Autocontrole in de voedingsindustrie Gangbare kwaliteitsborgingssystemen Case-study autocontrole Traceerbaarheid Inleiding Casestudy traceerbaarheid Controle op de autocontrole Certificatie van kwaliteitssystemen Controle door de overheid Initiatieven van de voedingsindustrie Actieprogramma kwaliteitsborging Opleiding Kwaliteit van A tot Z Kwaliteitsborging doorheen de voedselketen, enkele voorbeelden Integrale Kwaliteitszorg Melk (IKM) Integraal Keten Kwaliteit Beheersysteem (IKKB) in de Belgische akker- en tuinbouwsector.